Molens
Cornelis Corneliszoon, naar wie een kleine straat is vernoemd in Uitgeest kan zonder meer worden beschouwd als de uitvinder van de houtzaagmolen.
Dit zou zijn gebeurd in het jaar 1592.
Het was Cornelis Corneliszoon, ook wel Krelis Lootsje genoemd, die op het idee kwam om de zware houtzagen in plaats van met de hand door middel van windkracht te laten werken.
Hij bouwde daartoe een molen van geringe afmetingen en plaatste deze op een vlot. De plaatsing op een vlot had het voordeel dat de gehele onbewegelijke opbouw van de molen bij verandering van de windrichting op een eenvoudige wijze op de wind kon worden gezet. Bovendien werden de te zagen balken en stammen over water aangevoerd en daarin opgeslagen.
Zonder de uitvinding van de Uitgeester zou het haast ondoenlijk zijn geweest het land van al het hout te voorzien, dat voor de toenemende behoefte aan schepen, voor met name de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC), nodig was.
Vijf Watermolens
De Lagendijk, de oorspronkelijke verbindingsweg tussen Uitgeest en Zaanstreek, meestal bij hoog water onbegaanbaar, telde vroeger alleen al vijf watermolens en voorts was er nog één te Markenbinnen, die de Spin werd genoemd.
Verder waren er nog de hennepklopper-, de pel-, de verf-, de meel- en de houtzaagmolens. Deze werden, op een enkele uitzondering na, de een na de ander afgebroken; in 1795 was dit afbraakproces bijna voltooid.
De Hoop
Tot het begin van de twintigste eeuw stond aan de oostkant van het Binnenmeer op de noordhoek van de Hennepklopperslaan de houtzaagmolen De Hoop, maar wel wat moderner van uitvoering dan die van Cornelis Corneliszoon. Deze molen verbrandde in 1911 en is niet meer opgebouwd. Hij was een paltroktype.
De Krijgsman
De Sluisbuurt, de verbinding tussen Meldijk en de Lagendijk werd eens gesierd door de imposante meelmolen De Krijgsman. De molen is naar alle waarschijnlijkheid gebouwd in het jaar 1653. In 1902 werd de molen ontdaan van de wieken en voorzien van een motor. De restanten van deze molen werden in 1954 verwijderd.
Tweede Broekermolen
Nog één molen siert de Lagendijk, namelijk de Tweede Broekermolen, ofwel in de volksmond genoemd de molen van Deijle, hierdoor de herinnering levend houdend van de laatste watermolenaar, Cornelis Deijle, een telg uit een oud molenaarsgeslacht.
In 1631 werd hier een eerste molen gebouwd; in 1781 is deze geheel of voor een belangrijk gedeelte verbouwd. In 1975 is de watergang geheel vernieuwd onder de Lagendijk en voorzien van een aangepast bruggetje en van een schotbalkkering. Sinds een volledige restauratie enkele jaren geleden kan de molen weer dienst doen als watermolen. In feite heeft het elektrisch gemaal aan de Meldijk de taak van de molen - het bemalen van de polder - overgenomen.
De Woudaap
Een echte watermolen is De Woudaap. Deze staat aan de Tocht, hoek Nauernase Vaart nabij Krommeniedijk, sedert de eerdergenoemde grenswijziging niet meer op grondgebied van Uitgeest. Deze achtkantige bovenkruier werd gebouwd in 1651. Zijn taak is het bemalen van de Woudpolder onder Uitgeest.
De Kat
Aan de Limmerweg staat nog de watermolen De Kat. Aan de Geesterweg staat de watermolen De Dog. De Kat verbrandde op 7 september 1971 door een grove nalatigheid. Grotendeels hierdoor kwam de oprichting tot stand van de Stichting Uitgeester en Akersloter Molens.
Het was deze stichting die ervoor heeft gezorgd dat, met steun van velen, er weer een molen in eigendom van de Vereniging De Hollandse Molen kon worden verkregen en in onderdelen naar Uitgeest werd vervoerd en vervolgens weer opgebouwd. Zowel De Kat als de De Dog zijn weer volledig maalwaardig.
De Dorregeester polder wordt droog gehouden door de Dorregeester molen, uit 1896, die staat aan de rand van het Uitgeestermeer.
Stichting Uitgeester- en Akersloter Molens
Secr. dhr. Rein Dijkstra, Molenweg 12, 1911 BS Uitgeest, tel. (0251) 312683
website: www.suam.nl
Stichting Industrieel Erfgoedpark 'De Hoop'
Secr. Mr. P.Th.M. van Diepen, De Bonkelaar 1, 1911 XV Uitgeest, tel. (0251)310920
Op het Erfgoedpark wordt een 'Paltrok' molen (houtzaagmolen) en een heuse scheeps- en timmerwerf gebouwd. Dit naar aanleiding van Cornelis Corneliszoon uit Uitgeest, de uitvinder (1592) van de houtzaagmolen.
Jongeren kunnen hier in de toekomst een ambacht leren, schippers kunnen hout kopen en bezoekers worden teruggevoerd in de tijd, naar het begin van de industrialisatie, de dagen van de VOC. Ook een restaurant en een bezoekerscentrum zullen worden toegevoegd aan het park.
U kunt het (tijdelijke) informatiecentrum bezoeken aan de Lagendijk 33A, 1911 MT Uitgeest.
Openingstijden:
1 april tot en met 31 oktober, maandag tot en met zondag van 13.00 tot 17.00 uur.
1 november tot en met 31 maart, zaterdag van 14.00 tot 17.00 uur en op zondag van 12.00 tot 16.00.
www.dehoopuitgeest.nl