Nieuwe woningen op locatie De Molenhoek? Eerst kijken wie er nu woont

Op de voormalige schoollocatie De Molenhoek wil de gemeente Uitgeest nieuwe woningen realiseren. Maar voordat de sloopwerkzaamheden kunnen beginnen, trekken ecologen eerst de wijk in. Gewapend met warmtebeeldcamera’s en speciale meetapparatuur onderzoeken zij soms midden in de nacht of beschermde diersoorten gebruikmaken van het gebouw. Vooral één dier krijgt de komende maanden veel aandacht: de vleermuis.

Wie straks in de avonduren iemand met een warmtebeeldcamera rond De Molenhoek ziet lopen, hoeft niet vreemd op te kijken. Grote kans dat het ecoloog én Uitgeester Melissa Keijsper is. Melissa werkt bij GL Ecologie BV en doet ecologisch onderzoek op de locatie, onderdeel van de voorbereiding op de herontwikkeling van De Molenhoek. Net als bodemonderzoek, archeologisch onderzoek en asbestonderzoek hoort ook ecologisch onderzoek tegenwoordig bij bouwprojecten. Voor dit soort ontwikkelingen is ecologisch onderzoek wettelijk verplicht. “Nieuwe woningen realiseren én rekening houden met de natuur kan prima samengaan”, vertelt Melissa. “Het is vooral belangrijk om te begrijpen welke dieren gebruikmaken van een plek voordat je gaat slopen of bouwen.”

Dat er nu specifiek onderzoek wordt gedaan naar vleermuizen, is niet toevallig. Eerder liet de gemeente al een zogenoemde quickscan flora en fauna uitvoeren: een eerste inventarisatie naar beschermde soorten die mogelijk aanwezig zijn. Bij gebouwen wordt daarbij standaard gekeken naar soorten als huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen. Iedere soort heeft eigen voorkeuren voor verblijfplaatsen. “Huismussen nestelen vaak onder dakpannen en gierzwaluwen zitten vooral bij kantpannen en gebruiken kleine openingen onder dakranden”, legt Melissa uit. “Voor De Molenhoek zagen we daar weinig potentie voor. Het gebouw heeft een plat dak en biedt voor deze vogels weinig geschikte nestplekken.” Voor vleermuizen ligt dat anders. “Die hebben soms genoeg aan een klein kiertje of spleetje. De gewone dwergvleermuis, de soort die in Nederland het meeste voorkomt, weegt maar zo’n 5 gram en past in een luciferdoosje. Daarom kunnen we vooraf niet uitsluiten dat ze aanwezig zijn.” Of er daadwerkelijk vleermuizen wonen, moet het onderzoek dus laten zien.

Het onderzoek van Melissa loopt van mei tot oktober - het vliegseizoen van de vleermuizen - en bestaat uit meerdere observatierondes verspreid over het seizoen. Soms starten die observaties rond zonsondergang, soms pas midden in de nacht. “Een ochtendronde kan om drie uur beginnen en doorgaan tot zonsopkomst”, vertelt Melissa lachend. “Dat zijn niet per se mijn favoriete diensten, maar wel de mooiste omdat je dan de invliegende vleermuizen kunt waarnemen.” Tijdens de rondes wordt gekeken wanneer dieren uitvliegen of juist terugkeren naar hun verblijfplaats. Ook brengen onderzoekers vliegroutes en voedselgebieden in kaart. Daarvoor gebruiken ze speciale apparatuur. “We hebben warmtebeeldcamera’s en apparatuur, waarmee we ultrasone geluiden van vleermuizen hoorbaar maken. Iedere soort heeft namelijk een eigen frequentie en gedragspatroon.” Melissa werkt in een team. Bij De Molenhoek worden meerdere meetrondes uitgevoerd en staan onderzoekers op verschillende plekken rond het gebouw. “Vleermuizen zijn ontzettend snel. Je mist ze makkelijk, dus je hebt meerdere mensen nodig om alles goed te observeren.”

Melissa’s onderzoek draait niet alleen om de vraag óf vleermuizen aanwezig zijn, maar vooral ook hoe ze de locatie gebruiken. Gaat het om een enkele verblijfplaats of om een grotere groep? Dat bepaalt welke maatregelen nodig zijn. Wanneer beschermde verblijfplaatsen worden aangetroffen, volgt een vaste aanpak: eerst inventariseren, daarna tijdelijk compenseren tijdens de sloop- en bouwwerkzaamheden en uiteindelijk zorgen voor een permanente oplossing. Dat kan bijvoorbeeld met speciale vleermuiskasten of ingebouwde verblijfplaatsen in nieuwe gebouwen. “Vleermuizen hebben tijd nodig om nieuwe plekken te ontdekken”, legt Melissa uit. “Daarom worden kasten soms al vroeg geplaatst. Ze hebben een gewenningsperiode van drie maanden nodig voordat werkzaamheden kunnen starten.” Timing is dus belangrijk.

Ecologisch onderzoek wordt soms gezien als een factor die woningbouw vertraagt. Volgens Melissa ontstaat vertraging vooral wanneer onderzoek te laat wordt gestart en te weinig rekening wordt gehouden met seizoenen: de planning van de natuur.
“Het onderzoek zelf hoeft geen probleem te zijn als je er op tijd rekening mee houdt. Dan kun je natuur en planning goed combineren.” Voor De Molenhoek is de gemeente Uitgeest hier gelukkig tijdig mee begonnen en het ecologisch onderzoek loopt parallel aan andere voorbereidingen voor de woningbouwontwikkeling. “Dat is een handige aanpak, want zo wordt voorkomen dat beschermde soorten én bouwplannen elkaar onverwacht in de weg zitten.”

Als geboren Uitgeester werkt Melissa regelmatig in de regio. Wat haar opvalt: Uitgeest kent relatief veel soortenrijkdom. “We hebben hier veel groen en afwisseling tussen bebouwing, water en natuur. Vergeleken met sommige andere gemeenten kom ik hier veel verschillende soorten tegen.” Dat is volgens haar iets om zuinig én trots op te zijn. “In sommige gebieden zie je bijna geen leven meer. Dan besef je hoe bijzonder het is als natuur nog zo verweven is met de omgeving waarin mensen wonen.” Juist daarom vindt Melissa het mooi om mee te werken aan projecten waarbij ontwikkeling én natuur samenkomen. “We kunnen niet zonder natuur. Dat vergeten we soms. Daarom vind ik het bijzonder om eraan bij te dragen dat er ruimte blijft voor allebei.” Dat vleermuizen beschermd worden, heeft volgens haar dan ook een duidelijke reden. “Veel mensen weten niet dat vleermuizen enorme aantallen insecten eten. Ze spelen dus een belangrijke rol in het ecosysteem.”